در سر اين سورة بِسْمِ اللَّهِ ننوشتند ، گفت : لانها نزلت فى آخر القرآن و كان رسول اللَّه يأمرنى اوّل كلّ سورة ب : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ و لم يأمرنى فى سورة برائة ، بذلك فضمّت الى سورة الانفال لشبهها بها . يعنى - امر العهود مذكور فى الانفال و هذه نزلت بنقض العهود و كانت ملتبسة بالانفال بالشّبه فضمّت اليها و كتب فى السّبع الطول . و گفته‌اند كه بِسْمِ اللَّهِ زينهار است و افتتاح خير و اوّل اين سورة و عيد است و نقض عهد و برداشت زينهار ، ازين سبب اين ننوشتند . و درين سورة نه آيت منسوخ است چنان كه به آن رسيم ، بيان كنيم ان شاء اللَّه تعالى و تقدّس . قوله : بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ . اين آيت به آن آمد كه مشركان عهدى كه با رسول خدا و با مؤمنان كرده بودند و پيمانى كه بسته بودند ، آن را نقض كرده بودند . پس رب العالمين مصطفى ص را و مؤمنانرا فرمود كه چون ايشان پيمان بشكستند و بحرب شما بيرون آمدند ، شما نيز عهدها كه با ايشان كرده‌ايد نقض كنيد و زينهار برداريد و به اين معنى آيت فرو فرستاد كه بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ اى - قد برأ اللَّه و رسوله من اعطائهم العهود و الوفاء اذ نكثوا . و برائة رفع لانه خبر ابتداء محذوف ، اى - هذه الآيات برائة ، و قيل - رفع لانه ابتداء و خبره إِلَى الَّذِينَ . و معنى - برائة انقطاع عصمت است . ميگويد : ايشان را عصمت نماند و عهدى و زينهارى كه داشتند تا امروز منقطع گشت . آن گه سخن با معاهدان گردانيد ، ايشان را گفت : فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ چهار ماه در زمين مىآئيد و ميرويد ، چنانك خواهيد از اوّل شوال تا آخر محرم ، و گفته‌اند از روز عرفه تا دهم ربيع الآخر . و اين معاهدان دو قوم بودند ، قومى عهد داشتند از مصطفى ص كم از چهارماه ، رب العزة درين آيت به چهار ماه برد ، و قومى عهد داشتند بيش از چهارماه ، رب العالمين فرمود ، تا آن مدت بسر بردند ، چنان كه گفت : فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلى مُدَّتِهِمْ . و گفته‌اند دو گروه بودند آن معاهدان ، گروهى كم از چهارماه عهد داشتند و گروهى عهد داشتند امّا مدتى نامزد نكرده بودند . رب العالمين مدّت عهد هر دو گروه به چهار ماه باز آورد . و بقول بعضى مفسران ، اين تأجيل ايشانراست كه نقض كردند ، ميگويد : اين چهار ماه ديگر ايشان را زمان دهيد و پس از آن ايشان را عهد نيست ، ميكشيد ايشان را و مىگيريد ، و هر كه نقض